• GEN Facebook
    Facebook Pagelike Widget

พระโคเสี่ยงทาย และความหมายของพระราชพิธีที่ควรรู้

ในหนังสือ ‘พระราชพิธีสิบสองเดือน’ พระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้กล่าวถึง พระราชพิธีแรกนาขวัญ เอาไว้ว่า พระราชพิธีพืชมงคล และพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ มีมาตั้งแต่ครั้งโบราณ

 

การแรกนานี้เป็นพิธี ของผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินตามธรรมเนียมแต่เก่าก่อน  อย่างในประเทศจีน กว่าสี่พันปีล่วงมา กษัตริย์จะทรงลงมือไถนาเองในคราวแรก ส่วนในประเทศไทย ตามที่มีหลักฐานปรากฏ ในหนังสือจดหมายเหตุ  ผู้หลักผู้ใหญ่ในแผ่นดิน ก็ต้องทำเองด้วยเช่นกัน

.ก็เพื่อสร้างขวัญกำลังใจให้ประชาชน และเกษตรกรชาวนา ชาวไร่ ส่วนใหญ่ของประเทศที่เปรียบได้กับกระดูกสันหลังของชาติ มีความมั่นใจในอาชีพของตัวเอง  และเมื่อใกล้วันพืชมงคลทีไร เราก็มักจะได้ยินคำว่า พระโคเสี่ยงทาย ให้ได้สงสัยกันทุกที พระโคเสี่ยงทายอะไร เสี่ยงยังไง และทำไมต้องเสี่ยง

 

ศาสนาพราหมณ์เชื่อว่า พระโค_คือเทวดาผู้ทำหน้าที่เป็นพาหนะของ พระอิศวร ซึ่งก็เปรียบได้กับการใช้แรงงานและความเข้มแข็ง  และยังหมายถึงสัตว์เลี้ยงที่ พระกฤษณะ และ พระพลเทพ ดูแล จึงเปรียบได้กับความอุดมสมบูรณ์

 

การเสี่ยงทายของ พระโค จะเกิดขึ้นหลังจากที่พระยาแรกนา ได้ทำการหว่านพันธุ์ข้าว และไถกลบสามรอบเสร็จเรียบร้อย  การเสี่ยงทายนี้ก็เพื่อจะเป็นการทำนายว่าในปีนั้น ๆ การประกอบอาชีพของเกษตรกร รวมถึงการค้าขาย การคมนาคม ความเป็นอยู่ของประชาชนจะอยู่ดีมีสุขอย่างไร

 

 

ส่วนอาหารที่เอามาให้พระโคใช้เสี่ยงทายมีด้วยกัน 7 อย่าง ได้แก่ ข้าวโพด ข้าวเปลือก ถั่วเขียว งา เหล้า น้ำ และหญ้า ของทั้งหมดนี้ ต่างมีความหมายซึ่งจะใช้เป็นคำพยากรณ์

 

คำพยากรณ์ของอาหารแต่ละอย่างมีดังนี้

หากพระโคเลือก..

 

-ข้าวโพด หรือ ข้าวเปลือก แปลได้ว่า ธัญญาหาร ผลาหาร ข้าวเอย ผลไม้เอย จะอุดมสมบูรณ์

 

-ถั่วเขียว หรือ งา แปลได้ว่า ผลาหาร ภักษาหาร หรืออาหารที่กินประจำ เช่น หญ้า คืออาหารของวัว เนื้อ คืออาหารของเสือ จะอุดมสมบูรณ์

 

-เหล้า แปลได้ว่า เศรษฐกิจจะเติบโตรุ่งเรือง ค้าขายกับต่างประเทศจะคล่องขึ้น และการคมนาคมจะสะดวกขึ้น

 

-น้ำ หรือ หญ้า แปลได้ว่า ผลาหาร ธัญญาหาร ภักษาหาร มังสาหาร เนื้อสัตว์จะอุดมสมบูรณ์ น้ำท่าจะบริบูรณ์พอสมควร

 

ซี่งการเสี่ยงทายและพยากรณ์ของ พระโค นี้ ก็มีไว้ก็เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจแก่ ชาวนา ชาวไร่ เกษตรกร  รวมถึงประชาชนทั่วไป ให้พอจะมองเห็นโอกาส หรือทิศทางในการประกอบอาชีพในปีต่อไป

แต่กว่าที่เราจะได้เห็น พระโค มาเดินเด่นเป็นสง่าในพระราชพิธีนี้ ต้องผ่านการฝึกฝน คัดเลือกมาอย่างดี

 

ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1  พระโค ถูกกำหนดให้มีเพศผู้เสมอมา ในการประกอบพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เพื่อเป็นตัวแทนของความเข้มแข็ง และอุดมสมบูรณ์พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ  จะมีการใช้พระโค  2 คู่ ซึ่งจะมี พระโคแรกนา และ พระโคสำรอง

 

พระโคจะต้องมีรูปร่าง และผิวพรรณ ที่ถูกต้องตามตำรา  เขาต้องโค้งงามสีน้ำตาลส้ม ขนตา ขอบตา ผิว หาง ต้องสีขาว ขนต้องสวยเป็นมัน อายุระหว่าง 5 – 6 ปี น้ำหนักต้องไม่ต่ำกว่า 700 กก. ส่วนความสูงไม่ต้องไม่ต่ำกว่า 150 ซม.  และต้องยังไม่ทำหมัน  เพื่อประโยชน์ด้านการขยายพันธุ์ โดยส่วนใหญ่จะใช้ โค พันธุ์ขาวลำพูน

 

นอกจากลักษณะภายนอกที่แล้ว ยังมีอีก 5 จุดสำคัญ  เช่น  ขวัญที่หน้าผาก ขวัญทัดดอกไม้ที่โคนหู 2 ข้าง  ขวัญที่หลัง ตรงส่วนที่ใช้สะพายทับ เรียกว่า ขวัญสะพายทับ  และ ขวัญจักรกะ ที่อยู่ตรงกลางหลัง เมื่อเราได้โคตัวใดที่มีคุณสมบัติครบถ้วน ก็จะมีการรีดน้ำเชื้อเก็บเอาไว้ เพื่อผสมพันธุ์ต่อ  แล้วจึงค่อยนำไปทำหมันเพื่อลดความ ดื้อและก้าวร้าวลง

 

ก่อนพิธีจริงประมาณ 2 เดือน จะเริ่มมีการอาบน้ำอาบท่าให้พระโคทุกวัน เพื่อลดกลิ่นอับ หรือกลิ่นที่จะเป็นตัวล่อแมลงต่างๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวนพระโค จากนั้นจึงนำมาปรับความเคยชิน กับบรรยากาศสถานที่จริงในบริเวณท้องสนามหลวง  เพราะจะช่วยให้ พระโคไม่ตื่นตระหนกตกใจ ลดโอกาสการเกิดอุบัติเหตุไม่คาดฝัน และเพื่อให้พระโค ทำหน้าที่ได้อย่างสมบูรณ์ สง่างาม

เขียน :   [email protected] !!!
ภาพ :   Navy Blue