• GEN Facebook
    Facebook Pagelike Widget

ส่องประตูไซในเวียงจันทร์ ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

 

สองสามวันก่อนหลังจากที่ดูข่าว การประท้วงที่ประตูชัยฝรั่งเศส (Arc de triomphe de l’Étoile) จนเห็นการทำลายทุบแบบจำลองเทพีมารียาน เพื่อนตัวดีของผมส่งรูปประตูไซ ที่กรุงเวียงจันทร์ สปป. ลาว มาให้ผมดู
แต่สังเกตดูดีๆในภาพนี้ จุดที่น่าสนใจคือ ส่วนของหน้าบรรณเหนือซุ้มประตูไซ เป็น รูป “ตรีศูลและวงจักร.” ซึ่งน่าจะถูกถ่ายขึ้นในช่วง พ.ศ. 2508 – พ.ศ. 2517

 

ภาพประตูไซก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

ซึ่งในปัจจุบัน ถูกเปลี่ยนเป็นเทพธิดาครึ่งตน ลักษณะ คล้ายอรุณเทพบุตรในศิลปะคณะราษฎรของไทยช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครอง (เป็นที่น่าเสียดายที่ไม่มีข้อมูลว่า เทพธิดาครึ่งตน ส่วนของหน้าบรรณเหนือซุ้มประตูไซในปัจจุบันเป็นเทพธิดาองค์ใดกันแน่)

ภาพประตูไซในปัจจุบัน

แต่ก็พอจะมีข้อมูลการสร้าง “ประตูไซ” ของลาว มาเล่าสู่กันฟังครับ คือ ประตูไช นั้นเดิมทีถูกสร้างขึ้นเมื่อ ปี พ.ศ.2500 ในสมัยของ พระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตศรีสว่างวัฒนา แห่ง พระราชอาณาจักรลาว หลังจากที่ได้เป็นเอกราชจากฝรั่งเศส

โดยที่ ประตูไซ เดิมทีมีชื่อว่า “อะนุสาวะลี” ซึ่งหมายถึง “ความทรงจำ” และถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์สดุดีแก่ทหารลาวที่เสียชีวิตในระหว่างการกอบกู้เอกราชจากประเทศฝรั่งเศสในสงครามโลกครั้งที่สอง ออกแบบโดย นาย ทำ ไซยะสิทธเสนา ( พึ่งเสียชีวิตไป เมื่อปีพ.ศ.2559 ที่ผ่านมานี้เอง เห็นเป็นคนเดียวกันที่ออกแบบ ธงวงเดือน หรือธงชาติลาวในปัจจุบันนี้ )

 

ซุ้มรับเสด็จพระเจ้ามหาชีวิตศรีสว่างวัฒนา (ภาพจาก เพจบุ๊ก พระราชอาณาจักรลาวล้านช้างร่มขาว)

 

แต่เวลาต่อมา ในปี พ.ศ.2518 ฝ่ายคอมมิวนิสต์ประเทศลาว (ลาวแดง) สามารถยึดครองเวียงจันทน์ได้สำเร็จ ซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงการปกครอง จาก ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ไปสู่ การก่อตั้ง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ในวันที่ 2 ธ.ค.ปีเดียวกัน รัฐบาลในสมัยราชอาณาจักร ได้ลี้ภัยไปยังต่างประเทศ ส่วนประเทศลาวหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตศรีสว่างวัฒนา ได้ สละราชสมบัติต่อมาถูกส่งตัวไปค่ายสัมมนาที่เมืองเวียงชัย และเสด็จสวรรคตที่นั่น

ภายหลัง (ไม่ทราบวันเวลา) จึงได้กระทำการเปลี่ยนความหมายของ “อะนุสาวะลี” ใหม่เป็น “ประตูไซ” อันเป็นชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสต์และมีการเปลี่ยนตราสัญลักษณ์ “ตรีศูลและวงจักร.” ที่ปรากฏตรงหน้าบรรณของประตูไซอันเป็นสัญลักษณ์ของสถาบันกษัตริย์ของลาว ซึ่งตรงกับ สัญลักษณ์ของรัฐบาลราชอาณาจักรลาวพลัดถิ่นนั้น

 

 

ให้เปลี่ยนแปลงเป็น เทพธิดาครึ่งท่อน ตามแบบคณะปฎิวัติลาว อย่างไรก็ตาม เรายังเห็นสภาพสถาปัตยกรรมของ ”ประตูไซ”ในแบบดั้งเดิมอยู่ โดยภายในนั้นยังปรากฏ ภาพ นูนต่ำ ของพระอิศวร, พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ, พระพรหม และ ตรีศูล – วงจักร – ราหู เป็นต้น

 

ภาพจากสารานุกรมเสรี wikipedia

 

ปัจจุบันนี้ ”ประตูไซ”นั้นยังสร้างไม่สมบูรณ์ตามแบบผังดั้งเดิมที่ออกแบบไว้แต่แรก เนื่องจากสภาวะความไม่สงบทางการเมืองตลอดหลายสิบปี แต่ก็ได้รับการดูแลรักษาจากรัฐบาลสปป.ลาวอย่างต่อเนื่อง

สรุปสุดท้ายนี้ เราได้รู้เรื่องราวของศิลปะผ่านประตูไชของลาวในช่วงเวลาหนึ่งๆก็พอจะเข้าใจถึง เรื่องราวการเดินทางของประวัติศาสตร์ของประเทศลาวแม้ว่าศิลปะแบบเดิมจะถูกเปลี่ยนแปลงและถูกตีความใหม่ แต่ก็ยังมีบางส่วนที่คงไว้ซึ่งเรื่องราวในประวัติศาสตร์ในความทรงจำของชนชาติลาว ครับ

 

 

…………………
บทความ: หนุมานใส่แว่น
Illustrator: Sunanta Treepon