• GEN Facebook
    Facebook Pagelike Widget

ที่มาที่ไป ของสำนวนไทย

 

สำนวนไทย ส่วนใหญ่มีที่มาจากบริบททางสังคมและ วัฒนธรรม อย่างเช่น ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมรอบๆตัว  กิริยาของมนุษย์ ฯลฯ สำนวนไทยบางสำนวนก็มีที่มา จากต่างประเทศ อย่างเช่น กิ่งทองใบหยก หรือ กระ เป๋าอู๋ ที่มาจากสำนวนจีน

.

คำเหล่านี้เกิดขึ้นมาตั้งแต่โบราณกาล อ้างอิงหลักฐาน จาก หลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง ในนั้นปรากฏ ข้อความ คำคล้องจอง สำนวนต่างๆ อย่างเช่น ‘ไพร่ ฟ้าหน้าใส’ ที่หมายถึง ‘ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข’

.

และ สำนวน ยังไปปรากฏอยู่ใน หนังสือสุภาษิต พระร่วง หนังสือกฎมณเฑียรบาลของเก่า รวมถึงในวรรณคดีต่างๆ ตั้งแต่สมัยอยุธยา อย่างเช่น ลิลิตพระลอ ลิลิตยวนพ่าย ขุนช้างขุนแผน  . ตามความหมายในพจนานุกรมฉบับ ราชบัณฑิตยสถาน  “สำนวน” หมายถึง คำกล่าวที่มี ความคมคาย กะทัดรัด ฟังดูไพเราะ เป็นคำที่รวมเนื้อ หายาวๆให้สั้นลง ใช้ถ้อยคำสั้นแต่มีความหมายลึกซึ้ง ส่วนใหญ่ มักจะเป็นคำที่คล้องจองกัน มีสัมผัสเชื่อมใน แต่ละวรรค

.

โดย “สำนวน” ที่ถูกพูดสืบทอดกันมาแบบปากต่อปาก เกิดจากสิ่งรอบตัวที่คนในยุคนั้น พบเจอในทุกวัน หรือเหตุการณ์ที่เขาไปพบเจอมา และได้นำเอามาเปรียบ เทียบ เปรียบเปรยใช้กับคนที่มีลักษณะคล้าย กับสิ่งที่ เขาพบเห็นมา ดังนั้น คนในสมัยก่อนถ้าใครใช้สำนวน ก็จะดูเป็นคนฉลาด หัวไว และเป็นคนมี ความรู้เอา มากๆ

.

อย่างเช่น คำว่า กาฝาก จริงๆแล้วก็คือพืชชนิดหนึ่ง แต่ไม่สามารถที่จะเติบโตเอง มีรากของตัวเองได้ เลย ต้องไปอาศัยเกาะต้นไม้ต้นอื่น เพื่อดูดสารอาหารเลี้ยง ตัวเองให้อยู่รอด พอชาวบ้าน เห็นว่าใครคนไหนที่ ชอบเกาะคนอื่นกิน หรืออยู่กับเขาก็รอแต่จะพึ่งเขาไม่ ยืนด้วยขาของตัวเอง เพื่อให้ ตัวเองอยู่รอดไปวันๆ คน คนนั้นก็จะถูกมองว่า เป็น กาฝาก

.

หรือคำว่า ติดร่างแห ก็มาจากการดักจับปลาในชีวิต ประจำวันของชาวบ้าน ที่มัก จะมีปลาเล็กปลาน้อยที่ไม่ ต้องการมาติดอยู่นอกแห (หลังแห) ด้วย เลยถือว่า ปลาตัวนั้นโชคร้าย เพราะไม่ได้ติดด้านในแห แต่ก็ ต้องถูกจับเป็นอาหารเช่นเดียวกับปลาที่ติดอยู่ในแห จึงมาใช้เปรียบ เทียบกับคนที่ได้รับความวายป่วงร่วม กับคนอื่นทั้งที่ตัวเองไม่ได้ทำผิดเลย

.

สำนวนจึงถือว่าเป็นสิ่งที่มีค่า เป็นมรดกทางวัฒนธรรม และสะท้อนให้เห็นถึง วัฒนธรรมทางสังคมของคน สมัยก่อน ว่ามีความเป็นอยู่อย่างไร และมีอะไรแตกต่างจากทุกวันนี้บ้าง ซึ่งควรค่าแก่การรักษาไว้ ให้คน รุ่นลูกรุ่นหลานสืบทอดต่อๆไป เพื่อให้สำนวนไทยยัง คงอยู่คู่กับคนไทย และยังคงเป็นมรดกทาง วัฒนธรรม ที่ทำให้เรายังนึกถึงวิถีของคนไทยอยู่เสมอ

 

เขียน : ปวิกานต์
ภาพ :  Vapor ize